Hipnoterapia od lat znajduje się w obszarze zainteresowania psychologii, medycyny oraz nauk zajmujących się funkcjonowaniem mózgu. Wraz ze wzrostem zainteresowania hipnozą pojawia się jednak naturalne pytanie – skąd wiadomo, czy hipnoterapia rzeczywiście działa i jak można zmierzyć jej efekty?

Badania o hipnozie nie polegają wyłącznie na pytaniu uczestników, czy po sesji czują się lepiej. Skuteczność tej metody można analizować na wiele sposobów – od pomiaru zmian w odczuwanych objawach, przez obserwację zachowania, aż po analizę reakcji fizjologicznych i procesów zachodzących w mózgu.

W praktyce badanie hipnoterapii wymaga więc połączenia metod stosowanych w psychologii, medycynie i neuronauce.

Co właściwie oznacza skuteczność hipnoterapii?

Zanim można ocenić skuteczność hipnoterapii, trzeba określić, jaki rezultat ma zostać zmierzony. Inaczej bada się wpływ hipnozy na poziom stresu, inaczej jej zastosowanie w pracy z bólem, a jeszcze inaczej efekty związane ze zmianą określonych zachowań lub reakcji emocjonalnych.

Skuteczność nie oznacza również tego samego w każdym przypadku. Dla jednej osoby istotnym efektem może być zmniejszenie intensywności określonego objawu, dla innej – większe poczucie kontroli nad własnymi reakcjami, a dla jeszcze innej – trwała zmiana konkretnego nawyku.

Dlatego badania o hipnozie rozpoczynają się przede wszystkim od precyzyjnego określenia tego, co właściwie ma zostać ocenione.

Jak wyglądają badania o hipnozie?

Jednym z podstawowych sposobów badania hipnoterapii jest porównywanie stanu uczestników przed rozpoczęciem pracy oraz po jej zakończeniu. Badacze mogą analizować między innymi intensywność określonych dolegliwości, częstotliwość występowania objawów, poziom napięcia emocjonalnego albo sposób reagowania na konkretne sytuacje.

Sama różnica między stanem przed terapią i po terapii nie zawsze wystarcza jednak do stwierdzenia, że za zmianę odpowiadała właśnie hipnoterapia. Na człowieka jednocześnie wpływa wiele czynników – upływ czasu, oczekiwania, relacja z terapeutą, zmiany stylu życia czy inne formy wsparcia.

Z tego powodu bardziej rozbudowane badania wykorzystują grupy porównawcze. Pozwalają one sprawdzić, czy osoby korzystające z hipnoterapii osiągają inne rezultaty niż osoby, które nie korzystają z tej metody lub otrzymują inny rodzaj oddziaływania.

Takie podejście pomaga oddzielić działanie samej procedury terapeutycznej od zmian, które mogłyby wystąpić niezależnie od niej.

Dlaczego w badaniach wykorzystuje się grupy kontrolne?

Grupa kontrolna jest jednym z podstawowych narzędzi pozwalających ocenić, czy obserwowany efekt można rzeczywiście powiązać z badaną metodą.

Przykładowo – jeżeli po określonym czasie poprawę obserwuje się zarówno u osób korzystających z hipnoterapii, jak i u osób, które z niej nie korzystały, nie można automatycznie przypisać całej zmiany hipnozie.

Jeżeli natomiast różnice między grupami są wyraźne, można dokładniej analizować ich znaczenie.

Właśnie dlatego dobrze zaprojektowane badania o hipnozie starają się kontrolować jak najwięcej dodatkowych czynników mogących wpływać na końcowy rezultat.

Jak mierzy się efekty hipnoterapii?

Nie wszystkie efekty terapii można zmierzyć w taki sam sposób. W przypadku doświadczeń psychicznych i emocjonalnych duże znaczenie mają informacje przekazywane bezpośrednio przez osobę uczestniczącą w badaniu.

Może ona oceniać między innymi poziom napięcia, nasilenie bólu, jakość snu, intensywność określonych emocji czy częstotliwość występowania niepożądanych reakcji.

Takie informacje są szczególnie istotne wtedy, gdy badane zjawisko z natury jest subiektywne. Bólu, lęku czy poczucia odprężenia nie można w pełni ocenić z zewnątrz.

Jednocześnie badacze mogą korzystać również z bardziej obiektywnych wskaźników. W zależności od celu badania analizowane mogą być reakcje organizmu, zachowanie uczestników albo wykonanie określonych zadań.

Połączenie różnych metod pomiaru daje znacznie pełniejszy obraz efektów hipnoterapii.